Öznel ve Nesnel Arasındaki Fark Nedir?
Hadi şimdi biraz düşünelim: Öznel ve nesnel arasındaki fark nedir? Hadi ama, bu soruya sıradan bir cevap vermek yok. Çünkü, biz gençler olarak bazı şeyleri “çok derin” sorgulama konusunda harika bir yeteneğe sahibiz. Özellikle İzmir’de yaşayan 25 yaşındaki bir genç olarak, hem günlük hayatta hem de kafamda dönüp duran felsefi sorularda sürekli dengeyi kurmaya çalışıyorum. Hani tam “şu an bir espri yapalım mı, yoksa derin düşünmeye mi devam edelim?” modunda yaşadığımı söylesem, büyük ihtimalle her iki durumu da abartırım. O yüzden bu yazıyı yazarken de öznel ve nesnel arasındaki farkı bir yandan çok ciddi şekilde anlamaya çalışırken, bir yandan da fazla kafa yormadan eğlenmeye karar verdim.
Öznel ve Nesnel: Aralarındaki Çatışmayı Anlamak
Öznel ve nesnel birbirine çok yakın gibi görünse de, aslında çok farklı dünyaların çocukları. Öznel, kişisel bir bakış açısını ifade ederken, nesnel tamamen “gerçekten bağımsız” olanı ifade eder. Ama bunu böyle basit bir şekilde anlatmak, size biraz yavan gelebilir. Hadi, örneklerle açıklayalım:
Öznel: İzmir’in En Güzel Yeri Kordon’dur!
Bir gün arkadaşımın “İzmir’de neresi en güzel?” diye sorması üzerine, (tabii ki bu soru günlük hayatın en alakasız sorularından biri olduğu için hemen ciddi bir şekilde cevap verdim) “Kordon tabii ki!” dedim. Çünkü, benim için İzmir’in en güzel yeri Kordon. Denizin kokusu, rüzgarın serinliği, ve tabii ki dondurmacıların “çok mu tatlı olmuş?” dedikleri dondurmaları… İşte bunlar, öznel bir bakış açısının bir yansıması.
Ama, mesela arkadaşım bir cevap verdi: “Ya ama Kordon’a göre Alsancak daha güzel değil mi? Lütfen, görmedin mi orada ki o kafeleri?” O anda fark ettim ki, biz ikimiz de farklı bakış açılarıyla bakıyoruz. Kendi favori yerlerim Kordon’dur, ancak o da Alsancak’ı favori yapmış. Bu tamamen kişisel bir tercih meselesi. Yani öznel bir bakış açısı!
Nesnel: Kordon’un Denizi Gerçekten Temiz
Bir de nesnel tarafı var tabii. Bu ne demek? Mesela bir bilimsel gerçek, bir gözlem ya da herkesin kabul ettiği bir durum. Hani mesela Kordon’un denizinin temizliği hakkında konuşurken, şunu diyebiliriz: “Kordon’un denizi, her yıl çevre kirliliği ve olumsuz hava koşullarına rağmen, belirli bir standartta temiz tutuluyor.” Bu tamamen nesnel bir durum, çünkü bunu herkes gözlemleyebilir, doğrulayıp yanılabilir. Bir başka deyişle, bunun kişisel bir yorumu yok, ortada bir “gerçek” var. Kordon’un denizinin temizliği hakkında farklı fikirler olabilir ama yine de bir temizlik ölçütü vardır.
İç Sesle Sohbet: Öznel ve Nesnel Arasındaki Çelişki
Öznel ve nesnel arasındaki farkı kafamda bir türlü netleştiremeyince, en iyi bildiğim şey olan iç sesimi kullanmaya karar verdim. Bu sefer bana sorular sorarak mantıklı bir yol izlemeye çalıştım. Ne de olsa, hepimiz zaman zaman kafamızda tek başımıza sohbet ederken ne kadar akıl dolu işler yapabiliyoruz, değil mi?
İç Ses: Peki, bu dondurma çok mu tatlı?
Ben: Evet, gerçekten tatlı!
İç Ses: Bunun tatlı olduğunu sen mi dedin, herkes mi?
Ben: Hımm… Bunu benim damağım söylüyor ama… Haa, demek istiyorsun ki bu tamamen öznel bir şey… Çünkü herkes tatlılık seviyesini farklı algılar, değil mi?
İç Ses: Evet, şimdi biraz daha derin düşünüyorsun. Ama Kordon’un denizinin temizliği mesela tamamen nesnel bir şeydi. Senin tatlılık algınla, denizin temizliği arasındaki farkı gördün mü?
Ben: Ah, evet! Yani tatlılık, kişisel zevklerime göre değişir ama denizin temizliği herkesin aynı şekilde gözlemleyebileceği bir şey.
İç Ses: İşte! Öznel ve nesnel arasındaki fark tam olarak bu!
Öznel ve Nesnel: Günlük Hayattan İki Komik Örnek
Hayatımızda her an bir öznel ya da nesnel durumla karşılaşıyoruz. Hatta bazen bunları birbirine karıştırmak bile oldukça eğlenceli olabiliyor. Şimdi, iki günlük hayat örneğiyle bunu daha netleştirelim.
1. Kahvaltı Tercihleri
Bir sabah arkadaşım Mehmet’le kahvaltı yapmaya gittik. Ben klasik Türk kahvaltısını seviyorum: zeytin, peynir, ekmek, tereyağı, bal… Bunu ben öyle seviyorum, içim rahat. Mehmet ise kahvaltıyı bir sandviçle geçiştiriyor. Hatta “Ya, bence kahvaltıya gereksiz para veriyorsunuz,” diye de bir yorum yapıyor. Yani, bu tamamen öznel bir tercih. Benim kahvaltıya bakış açım ona göre tamamen abartılı! Oysa ben, kahvaltı yapmanın bir nevi sabah sporu gibi olduğunu düşünüyorum.
2. Bir Filmin Beğenilmesi:
Geçenlerde bir film önerdim arkadaşlarıma: Interstellar. Herkesin beğeneceğini düşündüm çünkü film çok derin, çok güzel, akıl almaz bir bilimsel kurgu. Ama bir arkadaşım, “Bence çok sıkıcıydı, birkaç kere uyudum!” dedi. İşte bu, tamamen öznel bir durum. Film hakkında herkesin farklı düşünmesi çok doğal. Ama bir yandan da, filmin sinematografisi ve bilimsel teması tamamen nesnel bir gerçeklik. Herkes filmi izlediğinde aynı görsel efektleri ve aynı bilimsel kavramları gözlemleyecek.
Sonuç: Öznel ve Nesnel Arasındaki Farkı Anlamak
Öznel ve nesnel arasındaki farkları anlamak, aslında bir bakıma hayatta her şeyin farklı gözlemlerle nasıl şekillendiğini görmek demek. Öznel, kişisel düşünceler ve duygularla ilgilidir; neyi sevdiğiniz, neye kızdığınız, hangi filmi daha çok beğendiğiniz… Tamamen sizin bakış açınız. Nesnel ise herkese aynı şekilde sunulan, doğrulayıp çürütülebilecek gerçeklerdir. Bir bakıma öznel, ben merkezli bir bakış açısı, nesnel ise evrensel bir bakış açısıdır.
Ve evet, belki de kafanızda hâlâ bu sorular dönüp duruyor: “Bu yazı öznel mi, nesnel mi?” Bunu düşünürken, bir de bakmışsınız ki, hem öznel hem nesnel bir şekilde size bir şeyler anlatmaya başlamışım. 🙂